Mình đứng giữa ải Chi Lăng, ngọn gió đầu xuân thổi cái lạnh xuyên qua người, tóc rối tung trong gió. Mình nhìn lên 2 bên là vách núi cao dựng đứng. Từ vách núi cao kia, suốt hàng ngàn năm đã có bao nhiêu hỏa tiễn, đạn pháo và binh sĩ thiện chiến ào ào lao xuống tiêu diệt đội quân giặc. Bao nhiêu đoàn quân phương Bắc đã xoay sở vượt qua đoạn thung lũng hẹp nơi mình đang đứng đây. Năm qua tháng, tháng qua ngày, nhiều thế hệ đã ngồi phục kích trên đỉnh núi cao cao kia, giữa ngày nắng gắt hay đêm sương rơi. Mình và các tiền nhân có lẽ đã gặp nhau trong khoảnh khắc đó. Một ngày đầu xuân, tiền nhân cũng đứng giữa cơn gió đầu xuân nhìn khung cảnh này như mình.
Suốt mấy năm phổ thông học trong sách vở về lịch sử hàng ngàn năm chống quân đô hộ phương Bắc, giờ này mình mới ở gần với lịch sử như vậy. Cuộc chiến ngàn năm đã ở đây, nơi chân mình đang đứng. Ai có thể nói khói lửa của hàng ngàn năm trước không liên quan gì đến tôi của ngày hôm nay?
Từ ải Chi Lăng chỉ đi thêm 1 lúc là tới Hà Nội rồi. Lạng Sơn ở sau lưng mình, bánh áp chao, vịt quay Lạng Sơn, phố Kỳ Lừa, trà sữa hạt dẻ ấm, đóa mộc lan trong sớm lạnh ở sau lưng mình. Tạm biệt xứ Lạng có chùa Thành bên dòng sông Kỳ Cùng ngang ngược, một mình chảy ngược về phương Bắc. Lạng Sơn là điểm cuối trong hành trình đi dọc cung đường biên giới phía Bắc, khởi đầu từ Hà Giang.
Một sáng đầu xuân lạnh 10 độ, 2 đứa con gái lọc cọc dậy sớm đi bộ ra công viên bờ sông Kỳ Cùng để chụp hình hoa mộc lan. Chắc người dân địa phương ở công viên sáng đó cũng thắc sao 2 đứa này chụp gì chụp hoài. Họ đâu biết từ miền Nam ra có bao giờ được thấy hoa mộc lan đâu. Bạn không cần phải đến thành phố hoa mộc lan Thượng Hải, có một thành phố hoa mộc lan ở Việt Nam là Lạng Sơn đó bạn. Tất nhiên không phải kiểu cây đại thụ trắng buốt hoa mộc lan như Thượng Hải nhưng cũng rất dễ chịu theo kiểu Việt Nam. Mình cứ tiếc mãi, sao ở Hà Nội lâu thế không lên thăm xứ Lạng sớm hơn. Lạng Sơn mang văn hóa vùng biên viễn sầm suất. Ẩm thực, thờ cúng có chút pha trộn kiểu Trung Hoa, hàng hóa Trung Quốc thì ngập tràn các chợ cửa khẩu.
Lạng Sơn chứa cả lịch sử ngoại bang với Trung Quốc. Ở thành phố có bến đá Kỳ Cùng là nơi đưa tiễn, nghênh đón các đoàn sứ bộ hai nước Việt Nam – Trung Quốc từ thế kỷ 10 đến 19.
Đã đến đây thì không thể không đến thăm cửa khâu quốc tế Hữu Nghị có cắm cột mốc 116. Có rất nhiều đoàn đến thăm cột mốc 116. Có anh bộ đội biên phòng làm hướng dẫn viên giới thiệu về cửa khẩu, quá trình phân định biên giới và cắm các cột mốc. Cột mốc 116 là một trong những mốc cuối cùng để hoàn thành phân giới cắm mốc toàn tuyến biên giới đất liền Việt-Trung. Nhiều trận đánh ác liệt, giành qua giành lại các cao điểm, cột mốc đã diễn ra quanh đây. Mình đã hiểu vì sao cửa khẩu này đặt tên là Hữu Nghị – cố gắng duy trì mối quan hệ hòa hảo, tôn trọng và hợp tác sẽ tốt hơn cho cả 2 nước.
Đừng ở cột mốc 116 nhìn xuống là lằn ranh biên giới Việt Nam và Trung. Dòng người qua lại ở một trường lang kéo dài từ lằn ranh đến cửa nhập cảnh của 2 nước. Trường lang phía Trung Quốc lợp ngói lưu ly âm dương uy nghiêm còn trường lang phía Việt Nam lợp mái ngói truyền thống của ngôi nhà Việt cũng rất mộc mạc, chỉnh chu, ấm áp.
Từ cửa khẩu Hữu Nghị ngày nay không thể nhìn thấy Ải Nam Quan nữa vì cổng này giờ đã nằm hoàn toàn trong địa phận Trung Quốc, cách đường biên giới Hữu Nghị 200m theo hiệp ước Pháp – Trung năm 1885. Việt Nam hiện tại không phải kéo dài một dải từ Ải Nam Quan đến đất mũi Cà Mau như trong ký ức ca dao, tục ngữ mà chính xác là từ cửa khẩu Hữu Nghị nơi mình đang đứng đến mũi Cà Mau.
Nếu bạn đi Đồng Đăng với tâm trí tĩnh lặng và trái tim trong trẻo, một thế lực ơn trên nào đó sẽ dẫn dắt bước chân bạn đến pháo đài Đồng Đăng. Giữa thành phố có một chốn mà phần âm nặng hơn phần dương. Bạn sẽ thấy cái khốc liệt của lịch sử thổi qua gáy tóc. Một ngày mấy trăm gia đình mất người thân rồi cứ vậy trong suốt mấy chục năm, hàng trăm gia đình ở thành phố bé nhỏ này làm đám giỗ cho người thân trong cùng một ngày.
Muốn ăn cải ngồng xào tỏi trứ danh Lạng Sơn, muốn uống thêm trà sữa hạt dẻ lần nữa. Chào Lạng Sơn nhé!
